اگر هر ماه برای بستن حساب ها باید چند فایل اکسل را با خروجی نرم افزار حسابداری و دفتر انبار تطبیق بدهید، احتمالا اسم ERP را از یک مشاور یا فروشنده نرم افزار شنیده اید. معمولا هم همراه یک وعده بزرگ: همه چیز در یک سیستم.
این وعده درست است، اما نه برای همه. ERP برای بعضی سازمان ها جواب واقعی یک مشکل است و برای بعضی دیگر هزینه سنگینی که کار ساده را پیچیده می کند. در ادامه می بینید ERP دقیقا چیست، از روی چه نشانه هایی می فهمید به آن نیاز دارید و اگر هنوز نیازی ندارید، چه چیزی جایش کافی است.
ERP چیست؟ تعریف ساده سیستم برنامه ریزی منابع سازمانی#
ERP نرم افزاری است که کارهای اصلی یک سازمان، یعنی خرید، انبار، فروش، حسابداری، حقوق و گاهی تولید را روی یک پایگاه داده مشترک جمع می کند. ERP مخفف Enterprise Resource Planning است و در فارسی به آن برنامه ریزی منابع سازمانی می گویند.
کلمه کلیدی این تعریف «مشترک» است. وقتی انباردار رسید کالا را در سیستم ERP ثبت می کند، حسابدار برای ثبت بدهی به تامین کننده عدد را دوباره تایپ نمی کند. همان یک ثبت، هم موجودی را بالا می برد و هم سند حسابداری را می سازد. به هر بخش این سیستم یک ماژول می گویند و ماژول ها جدا از هم کار نمی کنند.
این اصطلاح را موسسه گارتنر در دهه ۱۹۹۰ رایج کرد، اما ریشه اش به نرم افزارهای برنامه ریزی مواد و تولید کارخانه ها در چند دهه قبل از آن می رسد. به همین دلیل هنوز هم بیشتر ERP ها در بخش تولید و انبار قوی تر از بقیه بخش ها هستند.
سیستم ERP چگونه کار می کند؟ مثالی از ثبت سفارش تا صدور فاکتور#
یک شرکت پخش مواد غذایی را در نظر بگیرید که سفارش ۲۰۰ کارتن رب گوجه را از یک فروشگاه زنجیره ای می گیرد. بدون ERP، کارشناس فروش سفارش را در اکسل می نویسد، به انبار زنگ می زند تا موجودی را بپرسد، انبار دفتر خودش را نگاه می کند و آخر هفته حسابدار فاکتور را از روی کاغذ در نرم افزار حسابداری ثبت می کند. هر بار که اطلاعات دست به دست می شود، یک فرصت تازه برای خطا ساخته می شود.
همین سفارش در ERP مسیر کوتاه تری دارد. کارشناس فروش سفارش را ثبت می کند و سیستم همان لحظه نشان می دهد ۱۸۰ کارتن در انبار هست و ۲۰ کارتن کم است. اگر سقف اعتبار مشتری پر شده باشد، سفارش قبل از رسیدن به انبار متوقف می شود. انبار حواله خروج را از روی همان سفارش صادر می کند، موجودی کم می شود و برای ۲۰ کارتن باقی مانده درخواست خرید ساخته می شود. با تایید خروج، فاکتور صادر می شود و سند حسابداری و طلب مشتری هم خودکار ثبت می شوند.

نتیجه برای مدیر این است که گزارش فروش امروز، همین امروز درست است. لازم نیست تا آخر ماه صبر کند تا حسابدار اعداد بخش های مختلف را کنار هم بگذارد.
چه زمانی به ERP نیاز پیدا می کنیم؟#
وقتی هزینه هماهنگ کردن بخش ها از هزینه خود ERP بیشتر شود. این هزینه در هیچ فاکتوری دیده نمی شود. در ساعت هایی دیده می شود که کارمندان صرف تطبیق اعداد می کنند، در سفارش هایی که دیر می رسند و در تصمیم هایی که با گزارش ماه قبل گرفته می شوند.
چهار نشانه زیر رایج ترین علامت های این وضعیت هستند. اگر فقط یکی از آن ها را دارید، احتمالا با یک نرم افزار بهتر یا تغییر روش کار حل می شود. اگر سه یا چهار مورد را با هم دارید، وقت بررسی جدی ERP رسیده است.
پراکندگی اطلاعات بین اکسل و نرم افزارهای جداگانه#
اگر برای جواب دادن به سوال ساده «این ماه چقدر سود کردیم؟» باید از سه نفر فایل بگیرید، اطلاعات شما پراکنده است. نمونه رایجش شرکتی است که فاکتورها را در نرم افزار حسابداری می زند، موجودی را در اکسل انباردار نگه می دارد و فهرست مشتریان در گوشی کارشناس فروش است.
مشکل اصلی فقط وقتی نیست که صرف جمع کردن فایل ها می شود. هر فایل روایت خودش از واقعیت را دارد. وقتی موجودی اکسل با نرم افزار نمی خواند، معمولا کسی نمی داند کدام درست است و تصمیم با حدس گرفته می شود. اگر کارمندی که فایل را نگه می داشت برود، بخشی از اطلاعات هم با او می رود.
تأخیر و ناهمخوانی در گزارش های مدیریتی#
گزارش سود و زیانی که ۱۵ روز بعد از پایان ماه آماده می شود، برای تصمیم گیری دیر است. تا آن موقع تخفیفی که سود را خورده، یک ماه دیگر هم ادامه پیدا کرده است.
نشانه دیگر این است که گزارش دو بخش با هم نمی خوانند. فروش می گوید ۸۰۰ میلیون تومان فروختیم و حسابداری ۷۴۰ میلیون ثبت کرده. اختلاف معمولا دلیل ساده ای دارد، مثل مرجوعی ها یا فاکتورهایی که هنوز ثبت نشده اند. اما پیدا کردنش هر ماه چند روز از وقت تیم را می گیرد. در ERP این اختلاف از ریشه کم می شود، چون هر دو گزارش از یک داده ساخته می شوند.
خطای مکرر در موجودی انبار و پیگیری سفارش ها#
کالایی که سیستم می گوید موجود است اما در قفسه نیست، یا سفارشی که مشتری سه بار پیگیرش شده و هیچ کس نمی داند در چه مرحله ای است. این دو مشکل معمولا با هم می آیند، چون هر دو از جدا بودن سفارش و انبار ریشه می گیرند.
هزینه این خطا مستقیم است. یا مشتری را از دست می دهید چون کالا را نداشتید، یا پولتان در کالایی خوابیده که اضافه خریدید چون فکر می کردید تمام شده. اگر هر انبارگردانی اختلاف قابل توجهی با موجودی سیستم نشان می دهد و علتش ثبت دیرهنگام یا ثبت دوباره است، این همان جایی است که ERP بیشترین کمک را می کند.
رشد سریع، اضافه شدن شعبه یا تنوع محصولات#
نرم افزاری که برای یک مغازه و ۳۰۰ قلم کالا عالی کار می کرد، با سه شعبه و ۵۰۰۰ قلم کالا به زحمت می افتد. سوال هایی پیدا می شوند که قبلا وجود نداشتند. کدام شعبه کالا را از کدام انبار بگیرد؟ قیمت فروش در همه شعبه ها یکی باشد یا نه؟ سود هر شعبه جداگانه چقدر است؟
با این حال هر رشدی ERP لازم ندارد. تنوع محصول به تنهایی دلیل کافی نیست. فروشگاه لباسی که هر مدل را در پنج سایز و چهار رنگ دارد، با ۲۰ مدل به ۴۰۰ قلم کالا می رسد. این حجم را یک نرم افزار حسابداری پوشاک که موجودی هر مدل را به تفکیک رنگ و سایز نگه می دارد به خوبی مدیریت می کند. ERP وقتی معنا پیدا می کند که رشد، تعداد بخش ها و آدم هایی را که باید روی یک داده کار کنند زیاد کرده باشد.

چه زمانی هنوز به ERP نیاز ندارید؟#
اگر یک یا دو نفر کارهای مالی کسب و کار شما را انجام می دهند، بیشتر کارتان خرید و فروش کالاست و خط تولید یا چند شعبه ندارید، ERP برایتان زود است. این یک قانون خشک نیست، اما در بیشتر کسب و کارهای کوچک همین طور است.
دلیلش ساده است. ERP برای حل مشکل هماهنگی بین بخش ها ساخته شده است. وقتی خودتان هم فروشنده اید، هم انباردار و هم کسی که چک ها را پیگیری می کند، مشکل هماهنگی وجود ندارد که ERP حلش کند. فقط هزینه و پیچیدگی اش برایتان می ماند: فرم های بیشتر، مرحله های تایید بیشتر و کارمندی که باید با سیستمی کار کند که برای سازمانی ده برابر بزرگ تر طراحی شده است.
برای یک مغازه یا فروشگاه، چیزهایی که واقعا لازم است صدور سریع فاکتور، کنترل موجودی، حساب مشتریان و گزارش سود است. یک نرم افزار حسابداری فروشگاهی همین ها را بدون هزینه پیاده سازی و آموزش چندماهه پوشش می دهد.
گاهی هم مشکل اصلا از نرم افزار نیست. اگر انبار شما نامرتب است چون کسی رسیدها را به موقع ثبت نمی کند، ERP هم همان داده ناقص را دریافت می کند و همان گزارش اشتباه را تحویل می دهد. اول روش کار را درست کنید و بعد سراغ ابزار بروید.
سوپرمارکت مثال خوبی است. دغدغه روزانه اش فروش سریع پشت صندوق، موجودی قفسه ها، حساب نسیه مشتریان و تسویه با شرکت های پخش است، نه هماهنگی چند دپارتمان. برای چنین فروشگاهی یک نرم افزار حسابداری سوپر مارکت خیلی زودتر و ارزان تر از ERP به نتیجه می رسد.
ماژول های اصلی ERP و کاربرد هرکدام#
بیشتر ERP ها ماژولار فروخته می شوند و لازم نیست همه بخش ها را با هم بخرید. ماژول مالی تقریبا همیشه هسته سیستم است و بقیه بر اساس نیاز اضافه می شوند. یک شرکت بازرگانی شاید هیچ وقت ماژول تولید لازم نداشته باشد، اما شرکت پیمانکاری بدون ماژول پروژه عملا از ERP استفاده ای نمی برد.

مالی و حسابداری#
این ماژول دفتر کل، حساب های دریافتنی و پرداختنی، خزانه داری، چک ها و صورت های مالی را پوشش می دهد. فرقش با یک نرم افزار حسابداری مستقل این است که بیشتر سندها را حسابدار نمی زند. سندها از فروش، خرید، انبار و حقوق خودکار به این ماژول می رسند.
همین خودکار بودن یک پیش شرط دارد. ساختار حساب ها باید قبل از راه اندازی درست طراحی شده باشد، وگرنه سیستم هزاران سند را در حساب های اشتباه می نشاند و اصلاحشان ماه ها طول می کشد. اگر هنوز ساختار مشخصی برای حساب هایتان ندارید، اول با کدینگ حسابداری و سطوح آن آشنا شوید، چون این طراحی بعدا به سختی عوض می شود.
خرید، انبار و زنجیره تأمین#
این ماژول مسیر کالا را از درخواست خرید تا ورود به انبار و خروج از آن دنبال می کند. نقطه سفارش هر کالا، موجودی هر انبار، کالای در راه و سابقه هر تامین کننده اینجا ثبت می شود. در شرکت هایی که چند انبار دارند، انتقال بین انبارها هم از همین ماژول انجام می شود.
بیشترین صرفه جویی ERP معمولا همین جاست. وقتی سیستم بر اساس فروش ماه های قبل پیشنهاد خرید می دهد، هم کمبود کالا کمتر می شود و هم پول کمتری در انبار می خوابد.
فروش و ارتباط با مشتری#
پیش فاکتور، سفارش، فاکتور، مرجوعی، قیمت گذاری و سقف اعتبار مشتری در این ماژول است. بعضی ERP ها یک CRM ساده هم در همین بخش دارند که سابقه تماس ها و پیگیری ها را نگه می دارد. فایده روزمره اش برای کارشناس فروش این است که هنگام ثبت سفارش، موجودی واقعی و بدهی فعلی مشتری جلوی چشمش است و قولی نمی دهد که انبار نتواند عملی کند.
منابع انسانی، حضور و غیاب و حقوق#
اطلاعات پرسنلی، قراردادها، مرخصی ها، ورود و خروج و محاسبه حقوق در این ماژول است. در نسخه های ایرانی، خروجی لیست بیمه تامین اجتماعی و مالیات حقوق هم معمولا بخشی از همین ماژول است. برای سازمانی با چند ده نفر پرسنل، همین یک قابلیت ساعت ها کار ماهانه را کم می کند.
پارامترهای حقوق هر سال با مصوبه شورای عالی کار عوض می شوند و اگر نرخ های جدید دیر در سیستم اعمال شوند، فیش حقوق کل پرسنل اشتباه درمی آید. هنگام خرید بپرسید پشتیبان سیستم نرخ های تازه را چقدر سریع اعمال می کند. عددهایی که امسال باید در سیستم تعریف شوند را در جدول حداقل حقوق کارگران ۱۴۰۵ می بینید.
برنامه ریزی و کنترل تولید#
این ماژول برای کارخانه ها و کارگاه هاست. فرمول ساخت هر محصول، یعنی اینکه از چه موادی و به چه مقدار ساخته می شود، همراه با برنامه تولید، دستور کار و مصرف مواد اینجا ثبت می شود. وقتی سفارش ۱۰۰۰ واحد محصول می رسد، سیستم حساب می کند از هر ماده اولیه چقدر لازم است و چقدر باید خریده شود.
مهم ترین خروجی این ماژول برای مدیر مالی، بهای تمام شده واقعی هر محصول است. بدون آن قیمت فروش با حدس تعیین می شود و ممکن است محصولی که پرفروش ترین کالای شماست، در عمل ضرر بدهد. برای فهمیدن منطق این عدد قبل از خرید سیستم، آموزش محاسبه بهای تمام شده محصول با مثال عددی را بخوانید.
مدیریت پروژه#
برای شرکت های پیمانکاری، مشاوره ای و خدماتی که درآمدشان از پروژه می آید، این ماژول هزینه ها، ساعت کار نیروها، صورت وضعیت ها و پیشرفت هر پروژه را جدا نگه می دارد. سوالی که جواب می دهد ساده اما حیاتی است: این پروژه تا امروز سود داشته یا ضرر؟ خیلی از شرکت های پیمانکاری جواب این سوال را فقط بعد از پایان پروژه می فهمند، یعنی وقتی دیگر کاری از دستشان برنمی آید.
مزایای ERP برای مدیران و تیم های سازمان#
برای مدیر، بزرگ ترین مزیت داشتن یک عدد واحد است. وقتی فروش، انبار و حسابداری از یک داده گزارش می گیرند، جلسه ها صرف بحث درباره اینکه کدام عدد درست است نمی شود و تصمیم ها روی وضعیت امروز گرفته می شوند.
برای تیم ها، مزیت اصلی حذف کارهای تکراری است. حسابدار دیگر فاکتورها را دوباره تایپ نمی کند و انباردار برای هر خروج منتظر کاغذ بخش فروش نمی ماند. هر کس هم فقط به اطلاعاتی دسترسی دارد که لازم دارد و هر تغییر با نام کاربر و زمانش ثبت می شود. این سابقه هنگام حسابرسی یا پیدا کردن علت یک اختلاف خیلی به کار می آید.
مزیت سوم کمتر به چشم می آید اما شاید از همه مهم تر باشد. وقتی کارمندی می رود، دانش کار با او نمی رود. روش انجام هر کار در خود سیستم تعریف شده است و نفر جدید همان مسیر را دنبال می کند.
معایب و ریسک های پیاده سازی ERP#
بخش بزرگی از پروژه های ERP به همه اهدافشان نمی رسند. برآوردهایی که به گارتنر نسبت داده می شوند، این سهم را حدود ۵۵ تا ۷۵ درصد می دانند. این آمار بیشتر از پروژه های بزرگ می آید، اما دلیل هایش در سازمان های کوچک تر هم همان است.
رایج ترین دلیل شکست، خود نرم افزار نیست. برنامه ریزی ناکافی، انتظار غیرواقعی و مقاومت کارمندان در برابر تغییر روش کار بیشترین سهم را دارند. کارمندی که ده سال با اکسل کار کرده، اگر نفهمد سیستم جدید چه کمکی به خودش می کند، راهی پیدا می کند که کار را بیرون از سیستم انجام دهد. چند ماه بعد دوباره همان فایل های پراکنده را دارید، این بار کنار یک سیستم گران که کسی از آن استفاده نمی کند.
ریسک دوم هزینه هایی است که در قرارداد اولیه دیده نمی شوند: انتقال اطلاعات قدیمی، سفارشی سازی، آموزش، پشتیبانی سالانه و زمانی که کارمندان خودتان صرف پروژه می کنند. هرچه سیستم را بیشتر سفارشی کنید، به روزرسانی های بعدی هم سخت تر و گران تر می شوند.
ریسک سوم وابستگی است. بعد از چند سال همه اطلاعات سازمان در یک سیستم است و عوض کردن آن یا شرکت پشتیبانش کار ساده ای نیست. به همین دلیل انتخاب شرکت ارائه دهنده به اندازه خود نرم افزار اهمیت دارد.
ERP یا نرم افزار حسابداری؛ کدام برای کسب و کار شما مناسب تر است؟#
نرم افزار حسابداری برای ثبت و گزارش پول ساخته شده و ERP برای مدیریت همه منابع سازمان که پول فقط یکی از آن هاست. اما نرم افزارهای حسابداری امروزی فاکتور، انبار، چک و حساب مشتریان را هم دارند، پس مرز این دو آن قدر که به نظر می رسد پررنگ نیست.

اگر دقیق نمی دانید یک نرم افزار حسابداری امروز چه کارهایی انجام می دهد و از کجا به بعد محدود می شود، مقاله نرم افزار حسابداری چیست امکانات و محدودیت هایش را با زبان ساده توضیح داده است.
قاعده سرانگشتی ما این است. اگر بیشتر سوال های روزانه شما درباره پول است، یعنی چقدر فروختیم، چقدر طلب داریم و چقدر سود کردیم، نرم افزار حسابداری کافی است. اگر سوال ها درباره هماهنگی است، یعنی چرا سفارش دیر رسید، کدام بخش منتظر کدام است یا چرا تولید متوقف شد، به ERP نزدیک شده اید.
بیشتر شرکت های کوچک و متوسط بازرگانی و خدماتی در دسته اول هستند. شرکتی که فاکتور کالا و خدمات صادر می کند، هزینه ها را دسته بندی می کند و می خواهد سود و زیان و طلب مشتریانش را همیشه دقیق بداند، با یک نرم افزار حسابداری شرکتی که نسخه شبکه اش اجازه می دهد چند کاربر روی یک دیتابیس کار کنند، معمولا تا سال ها به ERP نیازی پیدا نمی کند.
تفاوت ERP با CRM، اتوماسیون اداری و BPMS#
این چهار سیستم را اغلب با هم اشتباه می گیرند چون همه «نرم افزار سازمانی» هستند. اما هر کدام به سوال متفاوتی جواب می دهد.
CRM درباره مشتری است. سابقه تماس ها، فرصت های فروش، پیگیری ها و کمپین ها در آن ثبت می شود. ERP هم بخش فروش دارد، اما تمرکزش روی سفارش و فاکتور است، نه روی مسیری که یک مخاطب را به مشتری تبدیل می کند.
اتوماسیون اداری برای نامه ها و مکاتبات است: نامه های وارده و صادره، ارجاع کارها و بایگانی الکترونیک. یعنی همان چیزهایی که ERP اصلا به آن ها نمی پردازد.
BPMS ابزار طراحی و اجرای فرایند است. با آن می توانید مسیر تایید یک درخواست خرید یا مرخصی را طراحی کنید و سیستم آن را اجرا کند. ERP فرایندهای آماده دارد و BPMS فرایندهای خود شما را می سازد.
به همین دلیل ERP لزوما جایگزین همه نرم افزارهای فعلی شما نمی شود. معمولا نرم افزارهای جزیره ای حسابداری، انبار و حقوق را کنار می گذارد، اما CRM تخصصی یا اتوماسیون اداری ممکن است بمانند و فقط به آن وصل شوند. قبل از خرید فهرست کنید کدام سیستم ها حذف می شوند و کدام باید با ERP ارتباط بگیرند. هزینه هر اتصال باید از اول در بودجه دیده شود، وگرنه وسط پروژه غافلگیرتان می کند.
انواع ERP از نظر نحوه استقرار#
نحوه استقرار یعنی سیستم کجا نصب می شود و اطلاعات روی کدام سرور می ماند. این انتخاب مستقیما روی هزینه اولیه، امنیت، دسترسی از راه دور و مسئولیت نگهداری اثر دارد.
ERP ابری (Cloud)#
نرم افزار روی سرورهای شرکت ارائه دهنده است و شما از مرورگر یا اپلیکیشن به آن وصل می شوید. هزینه معمولا به شکل اشتراک ماهانه یا سالانه برای هر کاربر است. نگهداری سرور، پشتیبان گیری و به روزرسانی با ارائه دهنده است و از هر شهری به سیستم دسترسی دارید.
برای کسب و کارهای کوچک و متوسط، نسخه ابری معمولا منطقی ترین شروع است چون هزینه اولیه کمی دارد. قبل از انتخاب حتما بپرسید سرورها کجا هستند و اگر اینترنت قطع شود چه اتفاقی می افتد. در شرایط ایران، اختلال اینترنت بین الملل یا محدود شدن دسترسی به سرویس های خارجی ریسکی واقعی است و سرور داخلی آن را کمتر می کند.
ERP محلی (On-Premise)#
نرم افزار روی سرورهای خود سازمان نصب می شود. مجوز معمولا یک بار خریداری می شود و کنترل کامل اطلاعات دست شماست. در عوض خرید سرور، امنیت شبکه، پشتیبان گیری و نیروی فنی برای نگهداری هم با خودتان است.
این مدل برای سازمان هایی مناسب است که اطلاعات حساس دارند یا نمی خواهند داده هایشان بیرون از سازمان نگهداری شود. اگر هنوز فرق سیستمی که روی شبکه داخلی کار می کند با سیستمی که از اینترنت در دسترس است برایتان روشن نیست، تفاوت نرم افزار تحت وب و تحت شبکه را از نظر دسترسی و هزینه مقایسه کرده ایم.
ERP ترکیبی (Hybrid)#
بخشی از سیستم روی سرور سازمان است و بخشی روی ابر. برای مثال مالی و حقوق که اطلاعات حساس تری دارند روی سرور داخلی می مانند و فروش و انبار شعبه ها روی ابر اجرا می شوند تا از همه جا در دسترس باشند. این مدل انعطاف بیشتری دارد، اما پیچیدگی فنی و هزینه هماهنگ نگه داشتن دو محیط را هم اضافه می کند. معمولا انتخاب سازمان های بزرگی است که قدم به قدم به سمت ابر می روند.
ERP متن باز (Open-source)#
کد این نرم افزارها آزاد است و می توانید آن را بدون پرداخت هزینه مجوز نصب و تغییر دهید. Odoo و ERPNext شناخته شده ترین نمونه ها هستند و برای Odoo در ایران چند شرکت پیاده سازی وجود دارد که آن را با نیازهای داخلی هماهنگ کرده اند.
اشتباه رایج این است که متن باز را رایگان بدانید. هزینه مجوز ندارید، اما هزینه پیاده سازی، فارسی سازی، هماهنگی با قوانین مالیاتی و بیمه ای ایران و پشتیبانی را باید به یک شرکت متخصص یا تیم فنی خودتان بپردازید. اگر تیم فنی دارید، متن باز انعطاف زیادی به شما می دهد. اگر ندارید، هزینه کل چند ساله آن را با یک ERP آماده مقایسه کنید.
ERP در کسب و کارهای کوچک، متوسط و بزرگ چه تفاوتی دارد؟#
تفاوت اصلی در عمق نیاز است. کسب و کار کوچک معمولا به سه یا چهار ماژول پایه نیاز دارد. سازمان متوسط به ماژول های به هم وصل با سطح دسترسی و گردش کار مشخص احتیاج دارد. سازمان بزرگ همه این ها را می خواهد، به علاوه چند شرکت، چند ارز و اتصال به سیستم های دیگر.
برای کسب و کار کوچک، ERP کامل معمولا زیادی است. یک عمده فروش با یک انبار و ده ها مشتری نسیه بیشتر از هر چیز به پیش فاکتور، قیمت گذاری عمده، مدیریت فروش نسیه و چک و گزارش سود نیاز دارد. نرم افزار حسابداری عمده فروشی همین ها را بدون پیچیدگی و هزینه پیاده سازی ERP در اختیارش می گذارد.
در سازمان های متوسط، مثلا شرکتی با ۵۰ تا ۲۰۰ نفر پرسنل، چند انبار یا یک خط تولید، ERP بیشترین ارزش را دارد. اینجا هماهنگی بین بخش ها مشکل واقعی است و سازمان هنوز آن قدر بزرگ نیست که پیاده سازی سال ها طول بکشد. محصولاتی مثل سپیدار در بازار ایران برای همین گروه عرضه می شوند.
در سازمان های بزرگ، ERP تقریبا اجتناب ناپذیر است و سوال اصلی دیگر نیاز نیست، انتخاب درست و مدیریت پروژه است. محصولاتی مثل راهکاران همکاران سیستم یا نمونه های خارجی مثل SAP برای این سطح ساخته شده اند و پیاده سازی شان اغلب بیش از یک سال طول می کشد.
چگونه نرم افزار ERP مناسب سازمان خود را انتخاب کنیم؟#
از نرم افزار شروع نکنید، از مشکل شروع کنید. قبل از دیدن اولین دمو، روی یک صفحه بنویسید سه مشکل اصلی که می خواهید حل شود چیست. برای مثال «موجودی انبار با واقعیت نمی خواند» یا «گزارش سود ماهانه ۲۰ روز دیر آماده می شود». بعد در هر دمو بخواهید همین سه مشکل را روی سیستم نشانتان بدهند، نه فهرست کلی امکانات را.
این معیارها هم در ایران وزن زیادی دارند:
- هماهنگی با قوانین ایران: اتصال به سامانه مودیان، لیست بیمه، مالیات حقوق و تقویم شمسی
- سابقه در صنف شما: از ارائه دهنده بخواهید با یکی دو مشتری هم صنف شما صحبت کنید
- پشتیبانی و نمایندگی در شهر شما
- امکان شروع ماژول به ماژول و اضافه کردن کاربر در آینده
- هزینه کل پنج ساله، نه فقط قیمت مجوز
اتصال به سامانه مودیان را جدی بگیرید. هر سیستمی که فاکتور فروش صادر می کند باید بتواند صورتحساب ها را مستقیم به سامانه بفرستد، وگرنه کارمندان شما مجبورند همه را دوباره در کارپوشه ثبت کنند. معیارهای این اتصال را در راهنمای انتخاب نرم افزار حسابداری متصل به سامانه مودیان توضیح داده ایم و همان معیارها برای ERP هم صدق می کنند.
ERP ایرانی بهتر است یا خارجی؟ برای بیشتر سازمان های ایرانی، ایرانی. ERP های خارجی مثل SAP و Microsoft Dynamics از نظر امکانات و یکپارچگی قوی ترند، اما در ایران با مشکل مجوز رسمی، پشتیبانی مستقیم و به روزرسانی روبه رو هستند و هماهنگ کردنشان با قوانین مالیاتی و بیمه ای کار سفارشی زیادی می خواهد. محصولات ایرانی شاید به اندازه آن ها یکپارچه نباشند و بعضی کارشناسان اصلا برخی از آن ها را ERP کامل نمی دانند، اما با قوانین داخلی هماهنگ اند و پشتیبانی در دسترس دارند. نمونه خارجی فقط وقتی منطقی است که شریک یا شرکت مادر خارجی دارید و تیم پیاده سازی متخصص در اختیارتان است.
مراحل، زمان و هزینه پیاده سازی ERP#
نصب نرم افزار یک روز طول می کشد، پیاده سازی چند ماه. مراحل معمول پیاده سازی این ها هستند:
- شناخت نیاز و ثبت فرایندها: چه کسی، چه کاری را، با چه فرمی انجام می دهد
- انتخاب ارائه دهنده و تعیین دامنه پروژه
- پیکربندی: تعریف حساب ها، انبارها، کالاها، سطح دسترسی ها و گردش کارها
- انتقال اطلاعات: مانده حساب ها، موجودی اول دوره، فهرست مشتریان و کالاها
- آزمایش با اطلاعات واقعی و آموزش کاربران
- راه اندازی و پشتیبانی نزدیک در چند ماه اول
برای یک سازمان متوسط با ۵ تا ۱۰ ماژول، فقط مرحله شناخت نیاز معمولا ۲ تا ۴ هفته طول می کشد و کل پروژه از چند ماه تا یک سال. سازمان کوچک با چند ماژول پایه سریع تر پیش می رود. بیشترین تاخیر هم معمولا از انتقال اطلاعات می آید. اگر فهرست کالاهایتان تکراری، کد مشتریان ناقص و مانده ها تطبیق نشده باشند، همان آشفتگی وارد ERP می شود. یکی دو ماه قبل از شروع پروژه، پاک سازی اطلاعات را شروع کنید.
آیا می شود ERP را ماژول به ماژول پیاده سازی کرد؟ بله و برای بیشتر سازمان ها روش بهتری است. معمولا با مالی و انبار شروع می کنند، چند ماه صبر می کنند تا کارمندان به سیستم عادت کنند و بعد فروش، حقوق یا تولید را اضافه می کنند. ریسک این روش کمتر است و هر مرحله از تجربه مرحله قبل استفاده می کند. فقط از ابتدا مطمئن شوید ماژول های بعدی در همان سیستم وجود دارند تا مجبور نشوید وسط راه نرم افزار را عوض کنید. شروع کار را هم روی شلوغ ترین فصل سال، مثل اسفند، نگذارید.
درباره هزینه، عدد ثابتی وجود ندارد. منابع خارجی هزینه پیاده سازی برای کسب و کارهای کوچک را معمولا از حدود ۲۵ تا ۱۰۰ هزار دلار برآورد می کنند، اما قیمت ERP های ایرانی با این اعداد قابل مقایسه نیست و به تعداد کاربر، ماژول ها و میزان سفارشی سازی بستگی دارد. مهم تر از قیمت اولیه، اجزای هزینه است. مجوز یا اشتراک فقط یک بخش است و خدمات پیاده سازی، آموزش، پشتیبانی سالانه، سرور و زمان کارمندان خودتان بخش های دیگرند. از ارائه دهنده بخواهید همه این ها را برای پنج سال جداگانه بنویسد و بودجه آموزش را قربانی تخفیف نکنید، چون کمبود آموزش یکی از دلیل های اصلی رها شدن سیستم است.
جمع بندی#
ERP وقتی ارزش هزینه اش را دارد که مشکل شما هماهنگی بین بخش ها باشد، نه ثبت فاکتور و حساب و کتاب روزانه. همین امروز چهار نشانه این مقاله را با وضعیت سازمان خودتان مقایسه کنید و سه مشکل اصلی تان را روی کاغذ بنویسید. اگر سه یا چهار نشانه را دارید، با همان فهرست سراغ دموی چند ERP بروید. اگر یکی دو نشانه دارید، احتمالا یک نرم افزار مخصوص صنف شما کار را راه می اندازد و می توانید از لیست کامل نرم افزارهای حسابداری نسخه مناسب کسب و کارتان را پیدا کنید.